Sociale woningbouw, niets nieuws onder de zon
AlgemeenWoningbouw is tegenwoordig een van de zwaarste opdrachten waar we in Nederland voor staan. Vooral sociale huurwoningen waar een nijpend tekort aan is. Veel woningcorporaties hebben hun sociale huurwoningen verkocht en de behoefte aan dit soort woningen is alleen maar toegenomen. Overheden zouden hier weer meer grip op moeten krijgen. Het is dan ook verheugend te lezen dat Voorschoten in hun nieuwbouwprogramma 2025 – 2032, 43% sociale huurwoningen heeft opgenomen, het hoogste aantal van alle 12 gemeentes in deze regio.
door Jane Koopstra
De roep om fatsoenlijke woningen, ook voor de minder kapitaalkrachtigen, is van alle tijden. Dat begon al in het midden van de 19e eeuw toen er tuindorpen ontstonden. Deze werden gebouwd op initiatief van sociaal voelende fabriekseigenaren. In Frankrijk bijvoorbeeld in Guise waar fabrikant van gietijzeren pannen Godin de socialistische ideeën van Charles Fournier in praktijk bracht door bij de fabriek grote appartementsgebouwen neer te zetten met veel licht, ventilatie, sanitaire voorzieningen, aangevuld met sportfaciliteiten, school, theater, winkels, crèche, indachtig het idee dat een gezonde, tevreden werknemer ook beter functioneert. Ook in Spanje en Engeland verrezen tuindorpen, in Nederland bijvoorbeeld Betondorp en het Agnethapark in Delft.
In ons eigen Voorschoten hadden we de Zilverfabriek van J.M. van Kempen. Bij hem kwam de inspiratie uit zijn humanistische, christelijke levensfilosofie. Zijn arbeiders verdienden meer dan anderen in vergelijkbare functies. Hij zorgde dat alleenstaande mannelijke werknemers beschikten over een recreatieruimte met tijdschriften en drankjes tegen kostprijs om ze uit de dorpskroegen te houden. Hij richtte een ziekenfonds op, een weduwenfonds pensioenfonds, zorgde voor avondonderwijs, zangles, richtte de zangvereniging Benvenuto op en organiseerde uitjes.
In 1901 nam de overheid zelf de verantwoordelijkheid voor betere, gezondere woningen door invoering van de Woningwet. Gemeentes werden verplicht bouw- en woningvoorschriften op te stellen. Geleidelijk verdwenen de verpauperde arbeiderswoningen uit de binnensteden. In Voorschoten was het Vernèdepark zo’n sociaal woningbouwproject, gebouwd in 1916 met veel groen eromheen en een badhuis.
Het project van SDAP’er Floor Wibaut, wethouder in Amsterdam, ging in de jaren ’20 nog een stapje verder. Zijn gedachte was dat mooie woningen arbeiders zouden inspireren betere mensen te worden. Ze werden gebouwd in de monumentale Amsterdamse Schoolstijl. Onlangs werd tijdens een verkiezingspraatje in een talkshow nog gememoreerd dat het belangrijk is sociale huurwoningen aantrekkelijk te bouwen.
In Voorschoten is dat de laatste tijd goed gelukt. In het Van der Hoevenpark zijn de appartementsgebouwen in feite even aantrekkelijk als de overige dure koophuizen. Op Bijdorp worden de sociale huurappartementen van Haagdorp ruim in het groen gebouwd met uitzicht op de Vliet. Een goede beslissing was het ook om af te zien van de bouw van de beoogde flexwoningen en deze te vervangen door reguliere appartementen aan het Oude Stationslaantje. Het is niet alleen voor de bewoners van sociale woningen belangrijk dat deze aantrekkelijk ogen, maar ook voor het aanzien van ons mooie dorp. Lagere bouwkosten hoeven niet per se ten koste te gaan van het uiterlijk; ze vormen juist een uitdaging voor de architect en uitvoerder.