800 jaar Duivenvoorde, ooit Duvenburg?
Het had gekund, de viering dit jaar in Voorschoten van 800 jaar Duvenburg in plaats van Duivenvoorde. In het verleden is een andere afslag genomen en gekozen voor Duivenvoorde. Dat moet dan ook zo blijven. De gebeurtenis terugdraaien is niet te doen en daarmee onzinnig. Het blijft bij 'Als als denken'. Dat is leuk, maar onwerkbaar en gaan we niet doen.
Door Jan Spendel
Het heeft niet zo heel veel gescheeld of we hadden inderdaad 800 jaar ‘Duivenburg' kunnen vieren. Is daar bewijs voor? Ja, maar dat is dun en gebaseerd op één bron uit 1221. Kasteelheer Philippus van Wassenaer (1200-1258) noemde zich toen Philippus De Duvenburg. De bronnen rond 1200 zijn schaars, de naam De Duvenburg is één keer op schrift aangetroffen. De naam is bewust zo opgeschreven. Een menselijke vergissing is onwaarschijnlijk. Ook niet wanneer een ander het voor Philippus op gehoor had opgeschreven. Want ‘voorde' ‘horen' en dan ‘burg' opschrijven, is erg onlogisch. Aannemelijk is dat De Duvenburg de eerste of oude naam is geweest van het landgoed. Het lijkt er op dat er getracht is het slot en landgoed Duvenburg te noemen, maar dat de naam Duivenvoorde het uiteindelijk heeft gewonnen.
Onder historici is er geen overeenstemming dat het zo is gegaan, maar ik vind de ontdekking en bevinding belangrijk genoeg om het breed te delen. De geschiedenis draaien we er niet mee terug. Duivenvoorde is de naam. Deze naam kwam geleidelijk in gebruik bij de familie Van Wassenaer, het eerst als aanduiding van bezit ‘Heer van' en later als familienaam, eerst met Van Wassenaer er voor en later zonder en alleen als Van Duivenvoorde. Ze noemde zich eerst naar varianten als Duvevorde, Duvevoirt, Duvenvoirde, Duvevoorde, Duyvenvoorde en uiteindelijk Duivenvoorde. Philippus van Duivenvoorde is de zoon van Philippus de Wasnare (1168-1223), de stamvader van het adellijk geslacht van ridders Van Wassenaer Van Duivenvoorde. De familie bekleedde belangrijke functies aan het grafelijk hof te Den Haag.
Het eerste kasteel Duivenvoorde was niet meer dan een donjon, een verdedigbare vierkantige woontoren. Begin zeventiende eeuw is de donjon door de familie uitgebouwd tot een middeleeuws kasteel met militaire functie. De dertiende-eeuwse muur van de donjon is in de kelder van het kasteel nog te zien. De naam van de woontoren donjon is afgeleid van het Latijnse woord dominium of dominus, wat zoiets betekent als ‘woonplaats van de Heer van de heerlijkheid. Voorschoten was zo'n heerlijkheid, het grondgebied van de heer Van Wassenaer van Duivenvoorde. Hij had in Voorschoten het gezag en mocht er recht spreken.
Later veranderde het kasteel in een woonkasteel. Door de muur, poort en ophaalbrug te verwijderen verkreeg het zijn uiteindelijke landhuisachtige uitstraling. De inkomsten van de Van Wassenaer Van Duivenvoorde bestonden uit belastingen en tolrechten, aangevuld met de opbrengsten van de landerijen en (pacht)boerderijen. Voor hun militaire diensten aan de graaf van Holland ontvingen ze ook inkomsten.
Het kasteel lag bij een voorde, een doorwaadbare plaats bij de beek de Dobbe. Duve kan verwijzen naar de duiven die bij deze voorde vertoefden. Een andere verklaring is dat Duve(n) komt van de persoonsnaam Duve. Dan is Duivenvoorde de doorwaadbare plaats van Duve en is de Duvenburg de burcht bij de Duvevoorde. De naam is een variant van de naam Douwe, naar inderdaad de vogel duif. Douwe werd Duwe en tenslotte Duve. Onder de adel van Holland kwamen veel Friezen voor. De Hollandse graven zijn eigenlijke Friese graven. Ook Voorschoten was ooit een Fries dorp in Magna Frisia (= groot Friesland rond 700 met Radboud als koning). De oorspronkelijke dorpsnaam van Voorschoten is Forschate en dat is typisch Fries.
