PvdA vandaag 80 jaar: gefeliciteerd!

Op 9 februari 2026 viert de Partij van de Arbeid (PvdA) haar 80-jarig bestaan. Ouder dan deze leeftijd zal de partij niet worden. In juni van dit jaar gaan de sociaal-democraten namelijk samen met hun geestverwant GroenLinks op in een nieuwe grote linkse partij. De leden van beide partijen stemden in groten getale vóór deze fusie: 90% van de leden van de lokale afdelingen stemden vóór samengaan van beide partijen.

door Jan Spendel

Hoe de nieuwe partij gaat heten, is nog niet bekend. De naam moet passen bij beide tradities, bij een nieuwe koers én bij een breed publiek. Zowel de PvdA als GroenLinks zijn zelf voortgekomen uit eerdere fusies van partijen — een proces dat zich binnenkort opnieuw zal herhalen.

De landelijke PvdA werd kort na de Tweede Wereldoorlog, op 9 februari 1946, opgericht door een fusie van drie partijen: de Sociaal-Democratische Arbeiderspartij (SDAP), de Vrijzinnig Democratische Bond (VDB) en de Christelijk-Democratische Unie (CDU). De PvdA wilde een brede en inclusieve volkspartij zijn, waarin ook de progressieve middenklasse zich thuis kon voelen. De partij zette zich sterk in voor de wederopbouw van Nederland en de opbouw van de verzorgingsstaat. Een belangrijk boegbeeld was Willem Drees (1886–1988), ook wel bekend als ‘Vadertje Drees’. Hij dankte zijn bijnaam aan de invoering van tal van sociale voorzieningen, waaronder de noodwet voor ouden van dagen in 1947, de voorloper van de AOW. Een andere markante PvdA-politicus was Joop den Uyl, die van 1973 tot 1977 minister-president van Nederland was.

PvdA in de gemeenteraad van Voorschoten
In Voorschoten vond de overgang van SDAP naar PvdA in de gemeenteraad plaats op 9 april 1946. De twee SDAP-raadsleden, W. Chr. Derks en C. van der Werf, vormden samen de nieuwe PvdA-fractie in de noodraad — de tijdelijke raad die na de bevrijding werd gekozen door een beperkt kiescollege. Ook raadslid en wethouder Otto Viveen van de CHU sloot zich aan bij de Voorschotense PvdA-fractie. Deze overstap werd hem in christelijke kring zeer kwalijk genomen. Zijn wethouderschap was dan ook van korte duur: na de verkiezingen van 26 juli 1946 verdween hij uit het college.

Bij deze eerste vrije gemeenteraadsverkiezingen na de oorlog behaalde de PvdA, met Viveen als lijsttrekker, drie zetels. Dat was voldoende om in aanmerking te komen voor deelname aan het college, maar de CHU en andere confessionele partijen boycotten Viveen en zijn nieuwe partij. Daardoor bleef de PvdA buiten het college en belandde zij in de oppositie.

SDAP 1919–1946
Voorschoten was geen uitgesproken ‘rood dorp’. Toch hebben de sociaaldemocraten — eerst van de SDAP en later van de PvdA — er altijd actief en betrokken politiek bedreven en bijzondere politici voortgebracht.

De plaatselijke SDAP werd van 1919 tot 1941 geleid door zilverfabriekarbeider Johannes Braggaar (1876–1952). De SDAP was in die tijd een echte arbeiderspartij. Na de oorlog keerde Braggaar niet terug in de (nood)raad. Wel maakten Derks en Van der Werf nog kort deel uit van de SDAP, voordat zij in april 1946 overstapten naar de PvdA.

Vrouwen in de politiek
In de naoorlogse jaren deden steeds meer vrouwen hun intrede in de lokale politiek, waarbij de PvdA vooropliep. In 1946 werd Hendrica Romijn-Oostveen als eerste vrouw gekozen in de gemeenteraad van Voorschoten. In 1990 volgde opnieuw een mijlpaal toen Mieke Breunesse- Stigter de eerste vrouwelijke wethouder van Voorschoten werd.

In de jaren zeventig en tachtig kende de Voorschotense PvdA bovendien een actieve afdeling van De Rooie Vrouwen, die zich inzette voor vrouwenemancipatie en voor een sociale en veilige samenleving.

Bestuurspartij
Vanaf 1970 mocht de PvdA weer deelnemen aan de Voorschotense colleges en wethouders leveren. Daarmee kwam een einde aan het eerdere ‘cordon sanitaire’ waarbij de partij werd uitgesloten van bestuursverantwoordelijkheid.

Achtereenvolgens waren dat: Paul Pels (1970–1974), Ab Eveleens (1974–1981), Jan van Leeuwen (1981–1986), Johan Visser (1986–1990), Mieke Breunesse-Stigter (1990–1994), Piet den Hartog (1998–2000), Wim Carabain (2000–2006) en Bruno van Dunné (2006–2010). Deze reeks laat zien dat de PvdA in Voorschoten regelmatig verantwoordelijkheid nam en daadwerkelijk verschil maakte.

Op 17 mei 2021 leverde de PvdA zelfs de eerste burgemeester van Voorschoten: Nadine Stemerdink.

Progressieve samenwerking
Een politiek hoogtepunt volgde bij de gemeenteraadsverkiezingen van 29 mei 1974, toen de PvdA deelnam aan de samenwerkingscombinatie Progressieve Partijen Voorschoten (PvdA, D66, PPR en PSP). Deze combinatie behaalde vijf raadszetels. De PvdA leverde een wethouder en kreeg daarmee meer invloed op het bestuur van het dorp.

Op weg naar een nieuwe linkse partijBij de gemeenteraadsverkiezingen van 18 maart 2026 doen GroenLinks en de PvdA in Voorschoten voor het eerst gezamenlijk mee onder de naam GroenLinks-PvdA. Omdat beide partijen in de huidige raad samen de grootste fractie vormen, staan zij volgens de regels van de Kiesraad op lijst 1.
De lijsttrekkers zijn Albert Deuzeman (nummer 1) en Arnold Posthuma (nummer 2). De kandidatenlijst telt 43 namen. De wethouderskandidaat is Rachèl van Hellemondt.
De kiezer mag beslissen, maar de ambitie is om de grootste partij van Voorschoten te worden!