Gemeente hangt schadeclaim van € 1.3 miljoen boven het hoofd

Heel vroeger was het een rechtbank, nu werd er een rechtszaak over gevoerd: het Ambachts- en Baljuwhuis. Vastgoedondernemer Boris Bayer wilde het kopen voor 1.4 miljoen euro. Hij tekende het contract, maar de gemeente trok de stekker er uit omdat hij zich niet aan de verkoopvoorwaarden zou hebben gehouden. Onlangs speelde de rechtszaak tussen de gemeente en Bayer, maar een uitspraak kwam er niet. De rechter vond dat beide partijen om de tafel moeten gaan zitten om uiterlijk 11 januari met een oplossing te komen. Bayer eist een megaschadeclaim. 

door Lieuwe van Slooten

De verkoop van het pand werd actueel toen Jos Kriek in 2018 aangaf er een boetiekhotel in te willen beginnen. Daarvoor wilde hij het pand kopen. De verkoop leek na een paar jaar bijna in kannen en kruiken tot de gemeenteraad op de rem trapte. Er moest een openbare verkoopprocedure komen. Voorwaarde was wel dat het legaat van Jonkheer Steengracht met betrekking tot de publieke functie, moest worden gerespecteerd.
Uit een openbaar verkoopproces komt in 2021 vastgoedmagnaat Boris Bayer als winnaar uit de bus, althans dat lekt een maand voor het officiële bericht al uit. In het dorp fronst men de wenkbrauwen. Gedacht wordt aan de oude rechtenfaculteit in Leiden die Bayer had gekocht in 2005 om daarna snel met flinke winst door te verkopen. Ook gaat het over hotel Auberge de Kieviet waarover hij onenigheid heeft met de gemeente Wassenaar. Aan de andere kant staat Bayer wel bekend als iemand die veel ervaring heeft met het opknappen van erfgoed. Het weerhoudt de gemeente er niet van in zee te gaan met Bayer.

Een paar dagen voordat Bayer tekent, geeft hij bij de gemeente aan de voorwaarden aan te willen aanpassen. Zo vraagt de Wassenaarse vastgoedondernemer of hij de koop samen met de onderneming van zijn vader kan laten verlopen. Niet omdat hij het geld niet heeft, maar vanwege belastingvoordelen bij de erfenis als zijn vader komt te overlijden. Bovendien zou het vermogen van Bayer senior de gemeente meer financiële zekerheid geven. 

Intern is de wethouder op de hoogte van de wensen van Bayer. De notaris geeft aan dat de gemeente niet meegaat in zijn eisen. In eerste instantie weigert Bayer daarom de koopovereenkomst te tekenen. Vervolgens krijgt hij van de gemeente een deadline mee. Een paar dagen later op 10 september 2021 zet hij, weliswaar onder protest, toch zijn handtekening. Bij de gemeente wordt enthousiast gereageerd. Het persbericht dat al klaar staat, wordt diezelfde dag verstuurd. “Nu nog de raad en bibob”, appt een ambtenaar.

De Bibob-toets is een integriteitsonderzoek dat er voor moet zorgen dat de gemeente geen zaken doet met criminelen. Ze kunnen daarvoor gebruik maken van de diensten van het Landelijk Bureau Bibob (LBB) of het Regionale Informatie- en Expertise Centrum (RIEC). In deze zaak heeft de gemeente Voorschoten geen gebruik gemaakt van bovengenoemde overheidsinstelling. Wel heeft de gemeente zich laten adviseren en begeleiden door het externe bureau Van Ginneken Consultancy.

Op 23 september vindt er een kennismaking plaats tussen toenmalig wethouder Erika Spil en koper Boris Bayer. Ook in dat gesprek gaat het weer over de wensen van Bayer om de koopovereenkomst over te zetten naar de onderneming die hij samen met zijn vader heeft. Niet Boris Bayer Beheer B.V., maar Boris Bayer Real Estate. Wethouder Spil geeft in dat gesprek aan dat ze de verkoop eerst helemaal wil afronden. Daarna pas kan er eventueel gesproken worden over de wensen van Bayer. De gemeenteraad is hier niet van op de hoogte en stemt op 7 oktober in met de verkoop van het Ambachts- en Baljuwhuis aan Bayer. Met het akkoord van de raad moet Bayer alleen nog door de Bibob-toets. Op 19 oktober komen de eerste berichten vanuit het Bibob-onderzoek binnen. “Geen goed nieuws”, klinkt het in een interne appgroep van betrokken ambtenaren. Het voorlopige advies is negatief. “Nog even geen overleg. Er is nog geen definitief advies”, wordt er rond gemaild.

De weken daarna blijft het lang stil. Op vragen vanuit de media bevestigt de gemeente dat de sleuteloverdracht is uitgesteld. Er is meer tijd nodig voor de integriteitstoets. Volgens Bayer is dat niet de reden voor het uitstel. De stukken zouden ergens op een digitaal bureau zijn blijven liggen. Het leidt tot zorgen in de lokale politiek. De SP noemt hem zelfs een stampvoetende kleuter omdat hij publiekelijk klaagt over de gemeente. De kerstvakantie gaat voorbij en op 3 februari komt het hoge woord er uit. Het gemeentebestuur breekt de verkoop van het Ambachts- en Baljuwhuis af. Twee weken later herroept de Voorschotense gemeenteraad, op aangeven van het college, haar besluit om het Ambachts- en Baljuwhuis aan Bayer te verkopen.

Het stoppen van de verkoop zou komen door de aanbestedingsregels. Dat zit zo. Als de gemeente mee was gegaan in het idee van Bayer om de koop samen met zijn vader te laten verlopen, dan zou dat niet eerlijk zijn geweest tegen de andere bieders (huurder Jos Kriek, de Voorschotense Herensociëteit en Stichting Monumentbezit). Het idee van Bayer kwam namelijk niet naar voren in zijn eerste bieding. Pas nadat hij de bieding had gewonnen wilde hij de voorwaarden aanpassen en daar mag de gemeente volgens het aanbestedingsrecht niet in mee gaan. Een ander argument van de gemeente was dat ze dachten dat Bayer niet genoeg geld zou hebben omdat hij zijn boekhouding niet op orde zou hebben. Iets dat stellig wordt ontkend door het kamp van Bayer. Het geld zou hij wel hebben gehad, maar door inkomende en uitgaande geldstromen zou het niet altijd op zijn rekening hebben gestaan. 

Bayer spande een civiele rechtszaak aan tegen de gemeente die op 6 december werd behandeld. Volgens hem was het niet meer dan een wens om de verkoop via zijn vader te laten verlopen. Er zit niks achter. De gemeente zou het verkeerd hebben begrepen.

Beide partijen gaven aan het begin van de zitting aan dat ze betreurden dat het tot een rechtszaak is gekomen. “Ik zit hier met een droevige pet”, zei Boris Bayer. De gemeente gaf aan een streep onder de kwestie te willen zetten en graag door te willen met de toekomst van het Ambachts- en Baljuwhuis. De trieste stemming aan beide kanten was tegelijk het enige waar ze elkaar in konden vinden. In de bijna vier uur durende zitting kwamen ze nauwelijks dichter tot elkaar.

Was de koopovereenkomst op een rechtsgeldige manier ontbonden? De gemeente Voorschoten zegt van wel. Er is voldaan aan de twee ontbindende voorwaarden, namelijk de stem van de gemeenteraad en het integriteitsonderzoek. Op 17 februari 2022 trok de gemeenteraad haar besluit om het pand te verkopen aan Boris Bayer in. En uit het Bibob-rapport kwam een negatief advies. Naast de formele argumenten steekt het de gemeente dat Bayer in de media een slachtofferrol zou hebben gespeeld.
De advocaat van Bayer voerde aan dat de gemeente Voorschoten in eerste instantie op 7 oktober wel heeft ingestemd met de verkoop. Daarnaast uitte de raadsheer van Bayer kritiek op de wijze van het Bibob-onderzoek. Dat zou verkeerd zijn uitgevoerd. Over zijn uitlatingen in de media zei Bayer juist dat hij daar door de gemeente is beschadigd. Het leidde tot hevige emoties bij de ondernemer uit Wassenaar.

Ondanks dat de rechter hevig zocht naar een oplossing, ze stelde zelfs voor om een mediator in te schakelen, was er aan het eind van de middag geen oplossing. De gemeente ziet simpelweg geen toekomst met Boris Bayer. Het huidige college wil het pand ook helemaal niet meer verkopen. Het kamp Bayer wil vasthouden aan de koop- overeenkomst en daar bovenop een schadeclaim van 1.3 miljoen euro. Dat boetebedrag loopt per dag met duizenden euro’s op zolang de koopovereenkomst niet wordt uitgevoerd.