Sterk leesonderwijs: waar het wel lukt

De nieuwste PISA-cijfers laten weinig ruimte voor optimisme. Bijna vier op de tien Nederlandse 15-jarigen halen het basisniveau voor lezen niet. Na zulke cijfers ontploft het debat in de media: krantenkoppen, deskundigen aan talkshowtafels, Kamerleden die maatregelen eisen. Een paar dagen lijkt de leescrisis het belangrijkste probleem van Nederland. Daarna gaat iedereen door met de volgende crisis. 

Voor scholen verdwijnt de urgentie daarna niet. Daar is dit probleem allang bekend en wordt al jaren keihard gewerkt aan beter leesonderwijs. Verschillende scholen laten ook zien dat het echt beter kan.

Wie naar die scholen kijkt, ziet dezelfde keuzes terugkomen. Ze weten wat goed leesonderwijs vraagt en baseren hun keuzes op onderzoek en wat werkt in de praktijk. De kern is dat een leerling met meer kennis ook meer begrijpt van wat hij leest. Daarom bouwen leerlingen binnen samenhangende thema’s doelgericht kennis van de wereld en woordenschat op. Ze lezen verschillende teksten en boeken binnen die thema’s, terwijl leraren kennis expliciet overdragen. Daar werken leraren die hun vak beheersen en zichzelf dezelfde hoge lat opleggen als hun leerlingen. Die groeiende kennis stelt leerlingen in staat om steeds complexere teksten te begrijpen.

Deze aanpak zie je terug op de Alan Turingschool in Amsterdam, Het Mozaïek in Arnhem en de Gevers Deynoot in Voorschoten. Drie scholen die sterk van elkaar verschillen in omgeving, leerlingenpopulatie en uitgangspositie, maar allemaal laten zien wat goed leesonderwijs kan opleveren. 

Op de Alan Turingschool verlaten vrijwel alle leerlingen groep 8 als sterke lezers. Het Mozaïek laat zien dat leerlingen met een minder gunstige uitgangspositie ook tot sterke leesresultaten kunnen komen. Dat is kansengelijkheid in de praktijk. De Gevers Deynoot besloot twee jaar geleden het roer drastisch om te gooien en voor dezelfde uitgangspunten te kiezen. Binnen anderhalf jaar stegen de resultaten voor begrijpend lezen met 37,5 procent.

De PISA-resultaten geven alle reden tot zorg. Toch moet de vraag niet alleen zijn waarom het misgaat. Minstens zo interessant is wat scholen doen die hun leerlingen wél tot sterke lezers maken. 

Daar ligt de sleutel voor de volgende generatie lezers.

Daniel Ponsen
www.danielponsen.nl