Wanneer zijn we vergeten: dit nooit meer!

Het was een vraag die burgemeester Stemerdink in haar toespraak tijdens dodenherdenking stelde. Dit nooit meer, zo werd na de Tweede Wereldoorlog gezegd. En toch is er nu alweer een paar jaar oorlog in Europa, in Afrika en in Azië. 

Ook dit jaar vormden Voorschotense veteranen een erehaag bij het monument naast het gemeentehuis. Leden van Scouting Kimball O’Hara en de Mauritsgroep hielpen bij de kranslegging en noemden alle 41 namen van de Voorschotense inwoners die het leven lieten. Muziekvereniging Laurentius zorgde voor de muzikale omlijsting en het taptoe-signaal dat de twee minuten stilte inluidt. 

Begrijpen
Het thema van dodenherdenking is ‘de geschiedenis begrijpen’. Burgemeester Stemerdink riep op de verhalen uit de oorlog juist te blijven vertellen. “De geschiedenis begrijpen begint natuurlijk met het kennen van de verhalen. Juist daarom is het zo belangrijk dat we de verhalen uit de Tweede Wereldoorlog blijven doorgeven aan volgende generaties. Dat is vandaag de dag urgenter dan ooit. Want de generatie die ons kan vertellen over die periode wordt met het verstrijken van de tijd steeds kleiner.”

Dorp in oorlog
Basisschool De Vos was dit jaar uitgenodigd bij de herdenking te zijn. Traditiegetrouw geeft de burgemeester een les op de uitgekozen school over de oorlog. Maar ze was ook bij Dorp in Oorlog, de interactieve les voor de groepen acht in Voorschoten. En ze was onder de indruk van de kennis van de kinderen. Niet alleen De Vos maar ook Het Kompas deden hier onder andere aan mee. “Door actief met dit onderwerp bezig te zijn en zichzelf de vraag te stellen wat als het mij overkomt’, leren de kinderen hoe het leven in oorlogstijd eruitzag. Ook gaan ze nadenken over de oorlogen van nu, waarvan mensen op andere plekken in de wereld nog steeds slachtoffer zijn. Ze hoorden over de mensen die meewerkten met de bezetter. Ze verbaasden zich maar realiseerden zich ook dat deze mensen bang waren. Ze leerden over mensen die in verzet kwamen en hoe bloembollen smaken. Ook al kwamen ze uit de magnetron.”

Twee minuten
Ze vertelde de leerlingen ook over de twee minuten. Waarom is dat eigenlijk? “De eerste minuut is voor de slachtoffers, de tweede minuut voor de mensen die wel terugkwamen maar op wie de oorlog nu al generaties lang impact heeft.” Ze sprak met Syrische kinderen, die wel een oorlog hadden meegemaakt en na een vreselijke reis in Nederland aankwamen.

Werk aan de winkel
Maar ze maakt zich ook zorgen over de huidige tijd. “Op sociale media zien we steeds meer hoe zelfs jonge kinderen de meest afschuwelijke antisemitische berichten liken en delen. En dat gebeurt zichtbaar, zonder enige schaamte. Zonder het besef wat die berichten voor andere kinderen betekenen, wat ze met andere kinderen dóén. Zonder misschien ook wel het besef wat ze zeggen. Misschien is er voor ons allemaal wel meer werk aan de winkel, dan alleen het vertellen van verhalen.”

De volledige speech van de burgemeester is na te lezen op voorschoten.nl

Vier kinderen van Basisschool De Vos schreven een gedicht en mochten dat voordragen tijdens de herdenking die door honderden inwoners werd bezocht. 

Daniella
Het waren de Joden
Ze moesten van de bezetter op reis gaan,
niet wetende dat er in Duitsland
concentratiekampen zouden staan

Ze werden daar als beesten
in de gaskamers gedreven,
met het besef dat ze
het niet zouden overleven.

Iedereen moet van deze vreselijke periode weten
laten we deze geschiedenis dan nooit meer vergeten

We herdenken op 4 mei alle doden
Soldaten, verzetsstrijders en duizenden Joden

En op 5 mei vieren we feest.
Nederland was bevrijd en de oorlog was geweest.

Taim
Het was eens een leuke dag,
de kinderen speelden naast de gracht
maar wilde een Duitser de macht.

De Joden en andere mensen konden zelf niet
meer naar buiten
ze moesten zich verstoppen en opsluiten

We hebben gestreden om te winnen
We hielden hoop diep van binnen
Het was donker, stil en koud,
maar hoop maakte ons sterk, dapper en sommigen stout.

Dankzij verzetsstrijders zijn wij vrij, zij stonden moedig zij aan zij.
In donkere tijden brachten zij licht
hun daden vergeten wij niet. Die houden wij in zicht.

Helena
De stilte op De Dam, de vlaggen halfstok,
het tikken van de tijd, een haperende klok.
We staan hier samen maar ieder kijkt naar binnen
om de woorden voor het onzegbare te vinden

Aan hen die vielen in de strijd of in de nacht
aan hen die stierven buiten onze macht
Namen in steen, verhalen in de wind,
van een vader, een moeder en een onschuldig kind.

De vrijheid die we inademen,
zo vanzelfsprekend en vrij,
vroeg om een offer van hen,
voor jou en voor mij.

Zij gaven hun morgen voor onze dag van vandaag
Een ereschuld die we meedragen, een blijvende vraag.

Laat de twee minuten stilte niet alleen herdenken zijn
Maar ook een belofte tegen haat en tegen pijn.
Dat we verhalen delen keer op keer
Zodat we nooit vergeten: dit nooit meer!

Fiona
De stilte en de vrijheid
4 mei is de dag dat we herdenken
en alle dappere mensen bloemen schenken

We leggen een krans en zijn samen stil
omdat niemand ooit nog oorlog wil.
Ik denk aan de namen, aan pijn en verdriet,
dingen die je nu gelukkig niet meer ziet.

De vlag hang halfstok,
de wind waait zacht
terwijl iedereen de slachtoffers herdenkt deze nacht.

Maar 5 mei vieren we juist het leven,
omdat we elkaar weer de vrijheid geven.
Van de diepe stilte naar een groot feest
we vergeten nooit wat er is geweest.

Fotografe Nelleke de Vries maakte de reportage van de bijeenkomst.