Rouw zonder grens

Soms is rouw geen moment, maar een toestand.

door: Raheleh Tajic

Geen golf die komt en weer gaat, maar een zee die blijft bewegen, ook als de oppervlakte rustig lijkt. In deze situatie is verbonden zijn met Iran precies dat: leven met een land dat voortdurend meereist in het lichaam.

Wat er gebeurt, blijft niet daar. Het kruipt onder de huid, nestelt zich in de adem, wordt voelbaar op onverwachte momenten. In de stilte van de ochtend. In een nieuwsbericht dat je liever niet opent, maar toch opent. In een plotselinge vermoeidheid die niet te verklaren is.

Voor veel Iraniërs is dit geen periode die je volgt, maar een werkelijkheid die je draagt. Het is collectieve rouw: rouw om mensen die geen naam hebben gekregen in je persoonlijke leven, maar wel in je hart. Om levens die te vroeg eindigen. Om een land dat telkens opnieuw wordt geraakt, zonder tijd om te helen.

Deze rouw laat zich niet afronden. Er is geen afscheid, geen ritueel dat zegt: nu is het voorbij. De situatie duurt voort, en daarmee ook het voelen. Dat maakt deze rouw anders. Stiller misschien. Maar niet minder zwaar.

Afstand biedt geen bescherming. Het lichaam kent geen grenzen wanneer het gaat om afkomst, herinnering en verbondenheid. Taal, cultuur en geschiedenis vormen een onzichtbare draad tussen hier en daar. Wat het hoofd probeert te begrijpen, voelt het lichaam allang. In de borst, de buik, de gespannen schouders. In de onrustige slaap.

Veel Iraniërs herkennen een voortdurende alertheid. Alsof het lichaam niet helemaal durft te ontspannen. Alsof er altijd iets op de achtergrond waakt. Dat kan zich uiten in moeheid die niet verdwijnt, in emoties die onverwacht opkomen, of juist in een gevoelloosheid die beschermt tegen te veel.

Wat deze collectieve rouw extra zwaar maakt, is machteloosheid. Het weten zonder te kunnen handelen. Het voelen zonder invloed. Je kunt niet ingrijpen, niet beschermen, niet stoppen wat er gebeurt. Dat langdurige gebrek aan invloed put uit. Niet luid, maar langzaam. Dag na dag.

Daarbij komt vaak een stille schuld. Schuld omdat het leven hier doorgaat. Omdat er veiligheid is. Omdat er momenten van lichtheid zijn. Veel Iraniërs dragen een onuitgesproken overlevingsschuld met zich mee, het gevoel dat verder leven soms wringt met wat er elders gebeurt. Alsof elke normale dag twee werkelijkheden tegelijk bevat.

En toch is er weinig ruimte voor deze rouw. Ze past niet makkelijk in gesprekken. Ze vraagt geen aandacht, maar verdwijnt ook niet vanzelf. Ze leeft onder het dagelijkse ritme, onder ontmoetingen, onder gewone dagen. Soms zacht aanwezig, soms plotseling overweldigend. 

In deze situatie leven veel Iraniërs met een innerlijke tweedeling. Aan de buitenkant meedoen, functioneren, aanwezig zijn. Aan de binnenkant een land dragen dat niet tot rust komt. Twee werelden in één lichaam. Dat vraagt veel. Meer dan vaak wordt gezien.

Het is belangrijk om te zeggen dat deze reacties geen zwakte zijn. Ze zijn geen gebrek aan veerkracht. Ze zijn een teken van menselijkheid. Van een hart dat verbonden blijft, ook wanneer dat pijn doet. Van een lichaam dat reageert op langdurig collectief trauma. Collectieve rouw vraagt geen oplossingen en geen snelle geruststelling. Ze vraagt ruimte. Erkenning. De mogelijkheid om te zeggen: dit is zwaar, zonder het te hoeven uitleggen. Om te voelen, zonder het meteen te moeten dragen alleen.

Misschien begint heling hier niet met begrijpen, maar met samen verdragen. Met het toestaan van deze rouw, precies zoals ze is. Stil. Diep en menselijk.