Je had beter moeten weten

1 uur geleden Algemeen

Er is een zin die we opvallend vaak tegen onszelf zeggen wanneer we ouder worden:

door: Raheleh Tajic

Ik had beter moeten weten.

Na een beslissing waar we spijt van krijgen. Wanneer we opnieuw in een oud patroon terechtkomen. Of wanneer iets waarvan we dachten dat we het allang achter ons hadden gelaten, ons onverwacht weer raakt.

Achter die zin zit een bijzondere verwachting: hoe ouder we worden, hoe beter we het leven zouden moeten beheersen.

Op ons twintigste mogen we zoeken, twijfelen en verkeerde keuzes maken. Later lijkt daar minder ruimte voor te zijn. We hebben immers genoeg meegemaakt. We kennen onszelf inmiddels. Dus zouden we toch ook moeten weten hoe het moet?

Maar weten en doen blijken in het dagelijks leven twee verschillende dingen.

We kunnen bijvoorbeeld heel goed weten dat we niet verantwoordelijk zijn voor het geluk van iedereen om ons heen en ons toch schuldig voelen wanneer we iemand teleurstellen. Niet omdat we niets hebben geleerd, maar omdat een overtuiging die we jarenlang hebben meegenomen niet verdwijnt zodra we haar begrijpen.

Misschien is dat ook waarom zelfkennis soms een onverwachte keerzijde heeft.

Hoe beter we onszelf leren kennen, hoe hoger de verwachtingen kunnen worden.

Wie inmiddels weet waar zijn gevoeligheden liggen, kan extra teleurgesteld zijn wanneer hij er opnieuw door wordt geraakt. We denken: maar dit wist ik toch al van mezelf?

Alsof inzicht meteen verandering zou moeten betekenen.

Terwijl verandering zich soms heel anders laat zien.

Niet doordat een oude reactie volledig verdwijnt, maar doordat we haar eerder herkennen.

Misschien merk je ineens dat je in een gesprek op dezelfde manier reageert als vroeger thuis, terwijl je jezelf ooit had voorgenomen dat nooit te doen. Het verschil is dat je het nu ziet. Misschien zelfs terwijl het gebeurt.

Dat lijkt weinig, maar juist in dat kleine moment ontstaat iets wat er vroeger niet was: de mogelijkheid om een andere keuze te maken.

En soms lukt dat.

Soms ook niet.

Daar komt bij dat ouder worden ons niet alleen meer ervaring geeft. Het brengt ons ook steeds opnieuw op onbekend terrein.

Iemand die zestig is, heeft misschien veertig jaar meer levenservaring dan iemand van twintig, maar kan nog steeds voor het eerst afscheid moeten nemen van een partner met wie hij bijna zijn hele volwassen leven heeft gedeeld. Alle eerdere ervaringen gaan mee dat moment in, maar geen daarvan vertelt precies hoe je zoiets moet dragen.

Misschien is dat wat we vergeten wanneer we tegen onszelf zeggen dat we oud genoeg zijn om beter te weten.

We zijn ervaren en onervaren tegelijk.

Er zijn delen van het leven die we inmiddels goed kennen en andere waarin we opnieuw beginner zijn.

Misschien zit volwassenheid daarom niet in het hebben van het juiste antwoord op iedere situatie. Veel interessanter is wat we doen wanneer blijkt dat we het antwoord niet hadden.

Kunnen we een overtuiging herzien die jarenlang vanzelfsprekend voelde? Kunnen we erkennen dat we iemand verkeerd hebben beoordeeld? Kunnen we terugkomen op iets wat we met grote zekerheid hebben gezegd?

Daarvoor is iets anders nodig dan foutloosheid.

Het vraagt dat we naar onszelf kunnen kijken zonder onmiddellijk in de verdediging te schieten, maar ook zonder onszelf af te breken.

Dat laatste verwarren we nog weleens met verantwoordelijkheid nemen.

Maar jezelf veroordelen verandert niets aan wat er is gebeurd. Eerlijk erkennen wat jouw aandeel was, kan dat soms wel.

Misschien mogen we daarom wat voorzichtiger worden met die bekende zin:

Ik had beter moeten weten.

Want soms wisten we inderdaad beter.

Soms konden we op dat moment niet beter.

En soms kwamen we terecht in een situatie waarvoor we simpelweg nog niets konden weten.

Misschien is dat niet het bewijs dat we gefaald hebben in volwassen worden.

Misschien is het juist wat volwassen worden is:

steeds opnieuw ontdekken dat ook ervaring ons niet ontslaat van het leren.